Παχυσαρκία και παθήσεις του μυοσκελετικού

Είναι πλέον ευρέως αναγνωρισμένο ότι η παχυσαρκία είναι ένας σημαντικός παράγοντας κινδύνου για την εμφάνιση μυοσκελετικών συμπτωμάτων και παθήσεων. Οι αρνητικές της επιπτώσεις είναι εμφανείς καθόλη τη διάρκεια της ζωής και συχνά είναι σημαντικές ήδη απο την παιδική ηλικία.

Ο ορθοπαιδικός χειρουργός Ντούσης Διονύσιος μας εξηγεί αναλυτικά.

Ο αναπτυσσόμενος σκελετός των παιδιών και εφήβων είναι ευάλωτος στα αυξημένα φορτία που δέχεται με την υπέρμετρη αύξηση του σωματικού βάρους. Κύρια σημεία ευαισθησίας είναι τα σημεία ανάπτυξης των οστών, γνωστά ως επιφύσεις. Η αυξημένη επιβάρυνση στις επιφύσεις σχετίζεται με την εμφάνιση διαφόρων παθήσεων, όπως:

  • Η επιφυσιολίσθηση της μηριαίας κεφαλής, κατά την οποία βλάπτεται η επίφυση του μηριαίου οστού στην άρθρωση του ισχίου.
  • Η νόσος του Blount κατά την οποία τα γόνατα αναπτύσσουν ραιβότητα, δηλαδή μια τοξοειδή παραμόρφωση με κενό να δημιουργείται ανάμεσα τους, που οφείλεται σε βλάβη στην επίφυση της κνήμης κοντά στο γόνατο.
  • Η εμφάνιση βλαισογονίας (γωνίωση προς τα έσω, ώστε να ακουμπούν μεταξύ τους τα γόνατα)
  • Η οστεοχονδρίτιδα της κεφαλής του μηριαίου (νόσος Legg Calve Perthes) που οφείλεται σε διαταραχή της αιμάτωση της μηριαίας κεφαλής στην άρθρωση του ισχίου.

Τέλος έχει βρεθεί ότι τα παχύσαρκα παιδιά έχουν μειωμένη οστική πυκνότητα σε σχέση με τη σωματική διάπλαση τους και αυξημένο κίνδυνο να υποστούν κατάγματα στα οστά των άκρων τους.

Στους ενήλικες η παχυσαρκία θεωρείται ένας απο τους κύριους παράγοντες κινδύνου για την εμφάνιση οστεοαρθρίτιδας και μυοσκελετικού πόνου, καταστάσεις που οδηγούν σε μειωμένη λειτουργικότητα των ανθρώπων στην καθημερινότητα και μείωση της ποιότητας της ζωής τους.

Η σχέση ανάμεσα στην παχυσαρκία και την οστεοαρθρίτιδα ίσως είναι προφανής λόγω των αυξημένων φορτίων με τα οποία επιβαρύνονται οι μεγάλες αρθρώσεις του σώματος, δηλαδή τα ισχία και τα γόνατα, που οδηγούν στην πρώιμη μηχανική καταπόνηση και φθορά τους.

Παρόλαυτα η άμεση μηχανική επιβάρυνση των αρθρώσεων δεν είναι ο μοναδικός τρόπος που η παχυσαρκία τις επιβαρύνει. Ο λιπώδης ιστός είναι ένας ενεργός μεταβολικά ιστός και συνεχώς απελευθερώνει στην κυκλοφορία χημικές ουσίες, κάποιες απο τις οποίες λειτουργούν ως πρωτεΐνες διαμεσολαβητές της φλεγμονής (πχ TNF-a, interleukin 1). Αυτές κυκλοφορούν στο αίμα και συντηρούν μια ήπιου βαθμού φλεγμονώδη αντίδραση σε ολόκληρο τον οργανισμό. Στους χόνδρους των αρθρώσεων, αυτή η φλεγμονώδης αντίδραση προκαλεί μεταβολές που τους κάνουν πιο ευαίσθητους και επιρρεπείς στην βαθμιαία καταστροφή τους, οδηγώντας προοδευτικά στην εμφάνιση οστεοαρθρίτιδας.

Επιπλέον, το μηχανικό φορτίο που δέχονται οι μεγάλες αρθρώσεις εξ´αιτίας του αυξημένου σωματικού βάρους, προκαλεί καταπόνηση στους χόνδρους τους και τους ενεργοποιεί ώστε να παράγουν και αυτοί με τη σειρά τους τοπικά φλεγμονώδεις πρωτεΐνες, που επάγουν επίσης την προοδευτική καταστροφή των αρθρώσεων αυτών.

Με αυτούς τους μηχανισμούς η παχυσαρκία οδηγεί σε αυξημένη εμφάνιση οστεοαρθρίτιδας στα ισχία και κυρίως στα γόνατα, όπου η πιθανότητα να παρουσιαστεί είναι 4,7 φορές μεγαλύτερη σε σχέση με λεπτόσωμα ατομα, αλλά και στα χέρια με 2 φορές μεγαλύτερη πιθανότητα εμφάνισης και στη σπονδυλική στήλη. Η επίπτωση μάλιστα της οστεοαρθρίτιδας φαίνεται να είναι δοσοεξαρτώμενη όσον αφορά το σωματικό βάρος, με μεγαλύτερη επίπτωση όσο αυξάνει αυτό.

Επιπλεόν το αυξημένο σωματικό βάρος που παρατηρείται στα παχύσαρκα άτομα, προκαλεί εμβιομηχανική διαταραχή στη στάση του σώματος και τη θέση που διατηρεί η σπονδυλική στήλη, κυρίως χαμηλά στην οσφυϊκή της μοίρα. Η συσσώρευση λίπους, ιδίως στον κορμό, οδηγεί σε μεταβολή της θέσης της οσφυϊκής μοίρας σε σχέση με την πύελο. Συγκεκριμένα η πύελος αποκτάει αυξημένη πρόσθια κλίση, οδηγώντας την οσφυϊκή μοίρα σε υπερέκταση για να διατηρηθεί η όρθια στάση, με αποτέλεσμα να αλλάζει η θέση του Ο5 σπονδύλου σε σχέση με το ιερό οστό και τη λεκάνη. Σαν αποτέλεσμα υπερφορτώνεται η περιοχή με συμπιεστικά και διατμητικά φορτία. Αυτή η κατάσταση οδηγεί σε χρόνια οσφυαλγία απο μηχανική υπερφόρτωση της περιοχής και δημιουργεί τις συνθήκες για να αναπτυχθεί φθορά και οστεοαρθρίτιδα τοπικά. Μπορεί μάλιστα να παρομοιαστεί με τη θέση που παίρνει η πύελος κατά την εγκυμοσύνη και την αντίστοιχη οσφυαλγία που τη συνοδεύει.

Είναι επομένως σαφές ότι η παχυσαρκία αυξάνει αφενός το ρυθμό φθοράς των αρθρώσεων, μεταβάλει αφετέρου τη στάση και την εμβιομηχανική της κίνησης του σώματος, οδηγώντας σε μυοσκελετικό άλγος και πρώιμη εμφάνισης οστεοαρθρίτιδας. Επιπλέον, όταν μελετήθηκε η επίδραση της στην ποιότητα ζωής ατόμων παχύσαρκων και μη, με ήδη υπάρχουσα οστεοαρθρίτιδα, βρέθηκε ότι και εδώ έχει σημαντική αρνητική συμβολή. Τα παχύσαρκα άτομα με οστεοαρθρίτιδα σε ισχία ή γόνατα, σε σύγκριση με τα μη παχύσαρκα, αναφέρουν χειρότερη ποιότητα ζωής, αυξημένη λήψη φαρμάκων για τον πόνο, μειωμένη ταχύτητα βάδισης και μειωμένη φυσική δραστηριότητα, ενώ καταγράφεται και αύξηση του κινδύνου για επιδείνωση στις καθημερινές τους δραστηριότητες εντός 6 ετίας. Παρουσιάζουν επίσης αυξημένη πιθανότητα, σε σχέση με το γενικό πληθυσμό, να εμφανίσουν οστεοαρθρίτιδα τελικού σταδίου στα ισχία και τα γόνατα και να χρειαστεί να υποβληθούν σε επέμβαση ολικής αρθροπλαστικής σε αυτές τις αρθρώσεις.

Προφανώς ο κύριος τρόπος αποφυγής των δυσμενών επιπτώσεων της παχυσαρκίας στο μυοσκελετικό σύστημα, είναι η έγκαιρη και σταθερή μείωση του σωματικού βάρους στα φυσιολογικά όρια. Όσο το αυξημένο σωματικό βάρος παραμένει, μπορούν να χρησιμοποιηθούν συντηρητικά μέσα, όπως παυσίπονα και φυσικοθεραπείες, για την ανακούφιση των μυοσκελετικών συμπτωμάτων. Όταν πλέον η οστεοαρθρίτιδα έχει προχωρήσει σημαντικά και οδεύει στο τελικό στάδιο, η λύση μπορεί να δωθεί μόνο με χειρουργική επέμβαση και η εκλογή για το ισχίο και το γόνατο είναι η ολική αρθροπλαστική της άρθρωσης. Με τον τρόπο αυτό αντιμετωπίζεται αποτελεσματικά το κύριο αίτιο του πόνου, αντικαθίσταται δηλαδή η κατεστραμμένη άρθρωση και δίνεται η δυνατότητα στον ασθενή να διατηρήσει το επίπεδο των καθημερινών δραστηριοτήτων του. Η ολική αρθροπλαστική στο ισχίο και το γόνατο είναι εξαιρετικά αποτελεσματική θεραπεία και στα παχύσαρκα άτομα, όπως και στον υπόλοιπο πληθυσμό, με τους ασθενείς να αναφέρουν σημαντική βελτίωση στην καθημερινότητα τους και ότι είναι συνολικά ικανοποιημένοι μετά την επέμβαση. Η επέμβαση είναι ιδιαίτερα ασφαλής, με πολύ μικρή πιθανότητα για την εμφάνιση επιπλοκών, είναι όμως αυτές πιο συχνές στα παχύσαρκα άτομα σε σχέση με τα λεπτόσωμα γεγονός που δεν πρέπει να το αγνοούμε.

Για περισσότερες πληροφορίες: www.drntousis.gr