Μάνος Ελευθερίου (12 Μαρτίου 1938 – 22 Ιουλίου 2018 ) 

Δικαίως ονομάζουν τον σπουδαίο αυτόν ποιητή , στιχουργό και πεζογράφο, ως « Ο μάστορας του λόγου » , «Ο εικονοποιός του έρωτα και της ζωής »

Ο Μάνος Ελευθερίου αφήνει πίσω του ένα δυσαναπλήρωτο κενό αλλά και μια μεγάλη , πολύτιμη, παρακαταθήκη πνεύματος , μέσα από πλήθος ποιητικών συλλογών, στίχους που έντυσαν με αστείρευτη έμπνευση, ποιότητα και αξιοπρέπεια τα τραγούδια της ψυχής μας , πεζογραφήματα , διηγήματα κα.
Την καρδιά που σήμερα τον πρόδωσε, αφήνει στην Ελλάδα μας ως στήριγμα με αίμα πολιτισμού …Αθάνατος θα μείνει στους αιώνες !!!

Ο Μάνος Ελευθερίου γεννήθηκε στις 12 Μαρτίου 1938 στην Ερμούπολη της Σύρου. Ο πατέρας του ήταν ναυτικός. Σε ηλικία 14 ετών έρχεται με την οικογένειά του από την Σύρο στην Αθήνα και τα πρώτα επτά χρόνια κατοικούν στο Χαλάνδρι. Το 1960 μετακομίζουν οικογενειακώς στο Νέο Ψυχικό. Το 1955 γνωρίζεται με τον Άγγελο Τερζάκη ο οποίος τον ωθεί να παρακολουθήσει μαθήματα στη δραματική σχολή του Εθνικού Θεάτρου ως ακροατής.
Το 1956 γράφεται στο τμήμα θεάτρου της Σχολής Σταυράκου με καθηγητές τον Χρήστο Βαχλιώτη, Γιώργο Θεοδοσιάδη και Γρηγόρη Γρηγορίου. Το 1960 στα Ιωάννινα όπου βρέθηκε για να εκτελέσει την στρατιωτική του θητεία αρχίζει να γράφει θεατρικά έργα και ποιήματα. Το 1962 σε ηλικία μόλις 24 ετών δημοσιεύει την πρώτη του ποιητική συλλογή με τίτλο Συνοικισμός, με δικά του χρήματα αλλά δεν είχε την αναμενόμενη επιτυχία. Την ίδια εποχή στα Ιωάννινα γράφει τους πρώτους στίχους, ανάμεσα στους οποίους ήταν και «Το τρένο φεύγει στις 8:00» που αργότερα μελοποίησε ο Μίκης Θεοδωράκης.

Τον Οκτώβριο του 1963 ξεκινά να εργάζεται στο «Reader’s Digest» όπου και παρέμεινε για τα επόμενα δεκαέξι χρόνια. Στο μεταξύ κυκλοφορούν τα δύο πρώτα του βιβλία με διηγήματα, Το διευθυντήριο (1964) και Η σφαγή (1965) για τα οποία γράφτηκαν εξαιρετικές κριτικές.Το 1964 παρουσιάζεται στην ελληνική δισκογραφία. Συνεργάζεται με το συνθέτη Χρήστο Λεοντή καθώς και τον Μίκη Θεοδωράκη (1967) με τον οποίο η συνεργασία διακόπηκε λόγω της Δικτατορίας. Τα συγκεκριμένα τραγούδια πρωτοκυκλοφόρησαν το 1970 στο Παρίσι. Συνεργάστηκε με τον Δήμο Μούτση (Άγιος Φεβρουάριος, 1971) και με τον Γιάννη Μαρκόπουλο στον δίσκο Θητεία του οποίου η ηχογράφηση άρχισε το Νοέμβριο του 1973, διακόπηκε από τα γεγονότα του Πολυτεχνείου και τελικά κυκλοφόρησε το 1974 με την Μεταπολίτευση.
Κατά καιρούς είχε συνεργαστεί σχεδόν με όλους τους Έλληνες συνθέτες, όπως με τον συνθέτη Σταύρο Κουγιουμτζή και τον τραγουδιστή Γιώργο Νταλάρα καθώς και με το Θανάση Γκαϊφύλλια στην Ατέλειωτη Εκδρομή (1975), τον Μάνο Χατζιδάκι, τον Γιάννη Σπανό, τον Γιώργο Ζαμπέτα, τον
Σταμάτη Κραουνάκη, τον Λουκιανό Κηλαηδόνη, τον Γιώργο Χατζηνάσιο, τον Αντώνη Βαρδή και πολλούς άλλους. Παράλληλα έγραφε και εικονογραφούσε παραμύθια για παιδιά και επιμελείται την έκδοση λευκωμάτων με θέμα την Σύρο: Ενθύμιον Σύρας, Θέατρο στην Ερμούπολη κ.α. Την δεκαετία του ’90 αρθρογραφεί και συγχρόνως κάνει ραδιοφωνικές εκπομπές στον Αθήνα 9,84 και στο Δεύτερο Πρόγραμμα.
Το 1994 εκδίδει τη πρώτη του νουβέλα με τίτλο Το άγγιγμα του χρόνου. Το 2004 δημοσιεύει το πρώτο του μυθιστόρημα »Ο Καιρός των Χρυσανθέμων» που τιμήθηκε με το Κρατικό Βραβείο Λογοτεχνίας 2005. Το 2013 ο Μάνος Ελευθερίου, βραβεύθηκε για την συνολική προσφορά του από την Ακαδημία Αθηνών.

ΠΟΙΗΣΗ

• (2013) Μαύρα μάτια, Μεταίχμιο
• (2013) Τα λόγια και τα χρόνια, Μεταίχμιο
• (2010) Ο νοητός λύκος, Μεταίχμιο
• (2009) Αγρυπνία για το σκοτεινό τρυγόνι στην εκκλησία του προφήτη Ελισσαίου, Εκδόσεις Καστανιώτη
• (2008) Βλέμματα από την Ελλάδα, Μεταίχμιο
• (2008) Παραμονή Πρωτοχρονιάς, Άμμος
• (2006) Το άγγιγμα του χρόνου, Εκδόσεις Καστανιώτη
• (2006) Το νεκρό καφενείο, Εκδόσεις Καστανιώτη
• (2005) Ένα καράβι, καραβάκι…, Σχολή Ι. Μ. Παναγιωτόπουλου
• (2005) Ο καιρός των χρυσανθέμων, Μεταίχμιο
• (2004) Ο καιρός των χρυσανθέμων, Μεταίχμιο
• (2003) Η πόρτα της Πηνελόπης, Γαβριηλίδης
• (2002) Είναι αρρώστια τα τραγούδια, Εκδόσεις Καστανιώτη
• (2002) Ο ίσκιος της Αθήνας, Ποταμός
• (2000) Η γάτα που ήθελε να γίνει πουλί, Ελληνικά Γράμματα
• (1998) Του Γενάρη το φεγγάρι, Κέδρος [κείμενα, εικονογράφηση]
• (1997) Ένα καράβι μια φορά, Ωκεανίδα
• (1997) Το νεκρό καφενείο, Εκδόσεις Καστανιώτη
• (1994) Το άγγιγμα του χρόνου, Εκδόσεις Καστανιώτη
• (1987) Αναμνήσεις από την Όπερα, εκδόσεις Γνώση
• (1983) Το μυστικό πηγάδι, εκδόσεις Γνώση
• (1980) Μαθήματα μουσικής/Τα ξόρκια,1972 Επανέκδοση από τις εκδόσεις Ύψιλον
• (1978) Τα όρια του μύθου, εκδόσεις Γνώση
• (1975) Αγρυπνία για το σκοτεινό τρυγόνι στην εκκλησία του προφήτη Ελισσαίου, Αμοργός
• (1973) Τα ξόρκια, Ύψιλον
• (1972) Μαθήματα μουσικής
• (1962) Συνοικισμός

Πεζογραφία
Μυθιστορήματα

• (2004) Ο καιρός των χρυσανθέμων, Μεταίχμιο
• (2006) Η γυναίκα που πέθανε δύο φορές, Μεταίχμιο
• (2008) Άνθρωπος στο πηγάδι, Μεταίχμιο
• (2011) Πριν απ’ το ηλιοβασίλεμα, Μεταίχμιο
• (2016) Φαρμακείον εκστρατείας, Μεταίχμιο

Διηγήματα

• (1964) Το διευθυντήριο, Φέξης
• (1965) Η σφαγή
• (2007) Η μελαγχολία της πατρίδας μετά τις ειδήσεις των οκτώ, Μεταίχμιο

Νουβέλα

• (1994) Το άγγιγμα του χρόνου, Καστανιώτης

Μαρτυρίες-Ιστορικά

• (2002) Είναι αρρώστια τα τραγούδια (Ανθολόγηση κειμένων του συγγραφέα. Επιμέλεια σειράς Θανάσης Θ. Νιάρχος), Καστανιώτης
• (2005) Η δεκαετία του ’60 (μαζί με τον Θανάση Θ. Νιάρχο, Καστανιώτης
• (2013) Μαύρα Μάτια – Ο Μάρκος Βαμβακάρης και η συριανή κοινωνία στα χρόνια 1905-1920, Μεταίχμιο

Μελέτες-Λευκώματα

• Το θέατρο στην Ερμούπολη τον εικοστό αιώνα (τέσσερις τόμοι), Δήμος Ερμούπολης.
• (2002) Ο ίσκιος της Αθήνας: Shadows of Athens (φωτογράφιση Εβίτα Μαχαίρα, μετάφραση Mary Kitroeff, κείμενα Μάνος Ελευθερίου), Ποταμός

Παιδικά

• Παραμύθια για τον Αυτοκράτορα, Γνώση
• (1997) Ένα καράβι μια φορά (εικονογράφηση Σοφία Φόρτωμα), Ωκεανίδα
• (1998) Του Γενάρη το φεγγάρι: Παραμύθια για τους δώδεκα (εικονογράφηση Μάνος Ελευθερίου), Κέδρος
• (2000) Η γάτα που ήθελε να γίνει πουλί (εικονογράφηση Σοφία Φόρτωμα), Ελληνικά Γράμματα
• (2005) Ένα καράβι, καραβάκι… (εικονογράφηση Μαθητές Α΄ δημοτικού 2004-2005 σχολής Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου), Εκδόσεις της Σχολής Ι. Μ. Παναγιωτόπουλου
Θέατρο[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
• (2007) Μπλε μελαγχολία. Σας αρέσει ο Μπραμς; Άλτιν (Μάνος Ελευθερίου, Μάρω Δούκα, Μένης Κουμανταρέας), Κέδρος
• (2010) Ο Γέρος Χορευτής, Μεταίχμιο

 

Αποσπάσματα συνεντεύξεων

 

Μάνος Ελευθερίου: Πέστε χαιρετίσματα στον κύριο Ερντογάν ότι αν κι εμείς πούμε ότι όλη η Μικρά Ασία ήταν ελληνική, τι θα απαντήσει…

«Στις μικρές και στις μεγάλες χαρές. Στις καταστροφές και την αρρώστια. Στον αέρα και στις βροχές. Πάντοτε χρειάζεται να υπάρχει ένας άνθρωπος δίπλα σου. Αυτός είναι όλα μαζί τα “Φαρμακεία” και τα “Φάρμακα” του κόσμου. Από εκεί ξεκινούν όλα…»
Κάπως έτσι ο Μάνος Ελευθερίου εξηγεί σε μια πρώτη ανάγνωση, τι κρύβεται πίσω από τον τίτλο «Φαρμακείον εκστρατείας» του νέου του βιβλίου (εκδόσεις Μεταίχμιο). Ημερομηνία Έκδοσης: 31/10/2016

«Μαύρα μάτια: Ο Μάρκος Βαμβακάρης και η συριανή κοινωνία στα χρόνια 1905-1920» Ημερομηνία Έκδοσης: 20/03/2013…. περιγράφει τα 15 πρώτα χρόνια του Μάρκου Βαμβακάρη στη Σύρο. Μέσα από το βιβλίο ξεδιπλώνεται όλη η κοινωνία των αντιθέσεων του νησιού στο οποίο μεγάλωσε, χρόνια μετά, και ο Μάνος Ελευθερίου. Από τη μία περιγράφεται η άρχουσα αστική τάξη που ακούει κλασική μουσική και από την άλλη η εργατική τάξη με τα ρεμπέτικα. Η τάξη που τα παιδιά της δουλεύουν από τα έξι τους χρόνια στα εργοστάσια. Το χειρόγραφο του καινούργιου βιβλίου του, παχύ και γεμάτο φωσφοριζέ post-it, βρίσκεται κάτω από ένα τραπεζάκι που έχει λυγίσει σχεδόν από τις πιατέλες και τις φοντανιέρες. Μου λέει ότι τώρα, που τέλειωσε το βιβλίο, θέλει να σκίσει το χειρόγραφο. «Είναι μια τελετή, cérémonie» μου λέει. Μήπως να το κρατάγατε, του λέω. «Ποιος είμαι; Ο Ρεμπό;»

Σας ανησυχούν οι προσδοκίες που υπάρχουν δηλαδή; «Βέβαια, με το που ανοίξεις το στόμα σου, πρέπει να τους πεις σοφίες αντάξιες με τους μεγάλους στίχους του Σοφοκλή. Τέτοια θέλουνε, εξωγήινα».

Μεγάλες εξομολογήσεις και άλλα πομπώδη; «Θαυμάζω καμιά φορά αυτούς τους νέους που διαβάζω τις συνεντεύξεις τους και λένε αυτά τα τσιτάτα. Κυρίως ηθοποιοί που πετάνε κάτι ρητά, αριστουργήματα. Για παράδειγμα, “Η ζωή είναι ένα εργοστάσιο και εμείς είμαστε μια βίδα”, και αυτό είναι ο τίτλος, ας πούμε»

Aπόσπασμα από την συνέντευξη που Δημοσιεύθηκε στο ΒΗmagazino το Σάββατο 23 Μαρτίου 2013

Χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι τα τραγούδια «Κάτω από τη μαρκίζα» και «Είναι αρρώστια τα τραγούδια», όπου ο λόγος του είναι ουσιαστικός, αργόσυρτος και ακριβής φέρνοντας λυγμό, προσδίδοντας μια συγκινησιακή φόρτιση απόλυτα ταυτισμένη με το συνθετικό τους φόρεμα.

Ο Ελευθερίου είναι άνθρωπος πολύ διαβασμένος με αγάπη μεγάλη στον Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη, έκδηλη συχνά στα τραγούδια του, όπου χρησιμοποιεί λέξεις θησαυρούς με σημείο αναφοράς το Βυζάντιο αλλά και όλες τις περιόδους της ιστορίας της ελληνικής γλώσσας. Διαθέτει γερά πατήματα προερχόμενα από τις ιστορικές του γνώσεις, κάνοντας το λόγο του οξύ, διεισδυτικό και επιβλητικό με χρώμα πολιτικό και με πρόθεση κάτι να πει και όχι να δείξει. Ελίσσεται ανάμεσα στο τολμηρά και επικίνδυνα δύσκολο που σου «πειράζει» το μυαλό, προκαλώντας τους στριφνούς λογισμούς, για να καταλήξει στο απλό και να σε προσγειώσει στην πραγματικότητα της εποχής που γράφει.. «Τ’ αηδόνια σεχτηκιάσανε στην Τροία που στράγγιξες χαμένα μια γενιά /καλύτερα να σ’ έλεγαν Μαρία και να ‘σουν ράφτρα μες στην Κοκκινιά / κι όχι να ζεις μ’ αυτή την κομπανία και να μην ξέρεις τ’ άστρο του φονιά..»
Μιλάει γλαφυρά για τη μαυρίλα της δικτατορίας, για τα παιδιά που σκοτώθηκαν άδικα, για όσα ζούσαν με το στημένο καρτέρι του θανάτου να τους χτυπάει την πλάτη, αλλά και για όσα ξέφυγαν από το σκληρό ράπισμα του νόμου της ορισμένης στρατιωτικής κυβέρνησης. «Αυτός που σπέρνει δάκρυα και τρόμο θερίζει την αυγή θανατικό/ μαύρα πουλιά τού δείχνουνε το δρόμο/ Κι έχει κρυφή πληγή κοντά στον ώμο, σημάδι μυστικό απ’ το κακό πως ξέφυγε απ’ ανθρώπους κι απ’ τον νόμο». Ψιθυρίζει δυνατά για τη συγκρατημένη χαρά της λαϊκής συνωμοσίας που σκοπό έχει την ανατροπή του καθεστώτος..«Η μοίρα κι ο καιρός το ‘χαν ορίσει Παρασκευή το βράδυ στις εννιά κι η νύχτα χίλια χρόνια να γυρίσει /Στο τέλος της γιορτής να τραγουδήσει αυτός που δεν εγνώρισε γενιά / και του λαού την πόρτα να χτυπήσει..»

Συντάκτης: Δανάη Λιάκου,
Αρθρογράφος του flowmagazine.gr.

ΑΓΙΑΣΜΕΝΑ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ

Στίχοι:
Μάνος Ελευθερίου
Μουσική:
Χρήστος Νικολόπουλος
1. Στέλιος Διονυσίου

Τα τραγούδια τ’ αγιασμένα
τα έχουν άνθρωποι γραμμένα
που μιλούσαν μονάχα με τη σιωπή
κι είχαν φίλους τους αγγέλους
σαν αγάπες κάποιου τέλους
όταν όλα είχαν μια ανατροπή

Τα τραγούδια τ’ αγιασμένα
Σαν φιλία είναι καρφωμένα
Στον αέρα, όπως τ’ άστρα που κοιτάς
Χτίστηκαν κι αυτά με λάσπες
Με τις έχθρες και μ’ αγάπες
Και με πείσματα που χρόνια μου κρατάς

Μόνο τα μαργαριτάρια
Δεν αφήνουνε σημάδια
Όταν μείνουνε καιρό σ’ ένα λαιμό
Και γι’ αυτό κι εγώ σφυρίζω
Τους σκοπούς που αιχμαλωτίζω
Για ν’ ακούς τραγούδια δίχως σπαραγμό

Τα τραγούδια τ’ αγιασμένα
Σαν φιλιά είναι καρφωμένα
Στον αέρα, όπως τ’ άστρα που κοιτάς
Χτίστηκαν κι αυτά με λάσπες
Με τις έχθρες και μ’ αγάπες
Και με πείσματα που χρόνια μου κρατάς

Τα τραγούδια τ’ αγιασμένα
Τα έχουν άνθρωποι γραμμένα
που μιλούσαν μονάχα με τη σιωπή
κι είχαν φίλους τους αγγέλους
σαν αγάπες κάποιου τέλους
όταν όλα είχαν μια ανατροπή

ΕΙΝΑΙ ΚΑΤΙ ΑΓΑΠΕΣ 1996

Στίχοι:
Μάνος Ελευθερίου
Μουσική:
Παντελής Θαλασσινός
1. Αναστασία Μουτσάτσου

 

Είναι κάτι δρόμοι
που κι εμείς ακόμη
δεν τους περπατήσαμε
κι όλα αυτά συμβαίνουν
μια και δεν προσμένουν
κείνοι που αγαπήσαμε

Είναι κάτι αγάπες
φυλακές γεμάτες
πάνω μας που γείρανε
και ρωτάς τι φταίει
ποιος καημός μας καίει
ποιος καημός μας μοίρανε

Είναι κάτι σπίτια
που ‘χουν πάντα νύχτα
νύχτες αξημέρωτες
κι όλα αυτά σε λιώνουν
και σε φαρμακώνουν
σαν μεγάλοι έρωτες

Είναι κάτι αγάπες
φυλακές γεμάτες
πάνω μας που γείρανε
και ρωτάς τι φταίει
ποιος καημός μας καίει
ποιος καημός μας μοίρανε

 

 

ΕΓΙΝΕ Ο ΚΟΣΜΟΣ ΚΑΦΕΝΕΣ 1978

Στίχοι:
Μάνος Ελευθερίου
Μουσική:
Γιώργος Χατζηνάσιος
1. Μαρινέλλα

Όλοι χωρούν σ’ αυτή τη γη
το `παν σπουδαίοι και σοφοί
για τη γενιά μας
δεν ξέραν όμως τα καρφιά
πόσο πικρά είναι και βαθειά
μες την καρδιά μας

Μ’ απάτη και με μπαμπεσιά
μας δώσανε στη μοιρασιά
μονάχα πόνους
κλωτσιές χαστούκια και φωνές
έγιν’ ο κόσμος καφενές
για δολοφόνους

Όλοι χωρούν σ’ αυτή τη γη
μόνο που αλλάζει η πληγή
του καθενός μας
χρόνια στην ίδια τη γωνιά
κι απ’ άδικο στην απονιά
το μερτικό μας

Loading...